DiagnosticterritorialstratégiquedeLaRéunionProfiléconomique‐ 1
 

 
Préparationdesprogrammeseuropéens20142020àLaRéunion
Phase1
Constructiondesavantprojetsdediagnostic
PROFILECONOMIQUE

DiagnosticterritorialstratégiquedeLaRéunionProfiléconomique‐ 1
Profiléconomique
Sommaire
1. Uneavancéerapidedel’économiedel’îledansl’èremoderne..................................................... 3
1.1.D’unlointainterritoireendéveloppementàuneRégionUltrapériphérique(RUP)européenne 3
1.2.Uneéconomieencroissanceconstante,orientéeversletertiairemarchand ............................ 4
2.Unedynamiquededéveloppementéconomiques’appuyantsursesfondamentaux ................... 5
2.2.L’agriculture,unsocletraditionneldel’économiedeLaRéunion............................................... 6
2.3.Artisanat:unsecteurprolifiqueenemploisetenentreprisesindividuelles ............................ 11
2.4.L’industriefaceaudoublefreind’unmarchéintérieurlimitéetdel’accèsdifficileauxmarchés
extérieurs........................................................................................................................................... 14
2.5.LeBTP,l’autresocletraditionneldel’économiedeLaRéunion................................................ 15
2.6.Pêcheetaquaculture:unpotentieldedéveloppement ........................................................... 16
2.7.L’émergencecontinuedesservicesauxpersonnesetauxentreprises ..................................... 19
3. Lessecteursd’avenirdynamiquesetendéveloppement,leviersd’unecroissanceintelligenteet
durable .................................................................................................................................................. 21
3.1.Laprogressiondutourisme,secteurricheenemplois .............................................................. 21
3.2.Lestechnologiesdel’informationetdelacommunication ....................................................... 23
(Surl’aménagementnumériqueetl’enjeuduTrèsHautDébit,voirinfrasection5.3).................... 23
3.3.L’agroalimentaireetl’agronutrition:undéveloppementportéparun«écosystème»
d’innovation ...................................................................................................................................... 25
3.4.L’énergie:ledéfidel’optimisationdesénergiesrenouvelablesdanslebouqueténergétique
(voiraussiProfilenvironnemental,section2.4) ................................................................................ 26
4. Uneéconomiedynamiquemaisfragile,dépendanteetsensibleauxfacteursexternes ............. 28
4.1.Lemodèledecompétitivitéréunionnaissousl’effetdelacriseinternationale........................ 28
4.1.1L’évolutionduPIBetl’impactdelacrise ............................................................................. 28
4.1.2.Uncontextepeufavorableauxinvestissementsaumomentilssontleplusnécessaires,
etleurfaiblessestructurelledanslesRUPfrançaises................................................................... 30
4.1.3.Lavitalitéd’untissuéconomiqueencorefragile ................................................................ 32
4.1.4.Desgisementsd’emploisàmobiliserpourunenouvelledynamiquedel’emploien
entreprise ...................................................................................................................................... 34
4.2.Leseffetsdel’ultrapériphéricitésurlemodèledecompétitivitéréunionnais:................... 35
5.L’enjeud’unmodèledecompétitivitéàtroisdimensions:française,européenneetindia
océanique .............................................................................................................................................. 39
(Voiraussiprofilinsertionrégionalepage911;17;21) ..................................................................... 39
5.1Desinfrastructuresdetransportessentiellespourl’ouvertureaumondedesRéunionnaisetles
échangescommerciaux ..................................................................................................................... 39
DiagnosticterritorialstratégiquedeLaRéunionProfiléconomique‐ 2
5.2.Larecherchedéveloppementetl’innovation:unedynamiqueaujourd’huienclenchée......... 41
5.2.1.Desacteurspublicsetprivéstournésversl’innovation:d’unelogiquederattrapageàune
logiquedecompétitivité ............................................................................................................... 41
5.2.2.Desconditionsréuniesaujourd’huipourlaRDI:desécosystèmesd’innovationenplace 41
5.2.3.La«percolationdel’innovation»àrenforcer,entrerechercheformationetentreprise. 42
5.2.4.Lacréationdesconditionsdedéploiementd’écosystèmesd’innovation .......................... 42
5.3.D’importantsprogrèsdansl’aménagementnumériqueduterritoire…etunsauttechnologique
àvenirmaiscontraint........................................................................................................................ 43
5.3.1.Unaccèsélargiaunumériquepourlesentreprisesetlapopulation,maisdescoûts
importants..................................................................................................................................... 44
5.3.2.L’enjeudelamiseenplacedutrèshautdébitetdelasécurisationduréseau ................. 44
Annexes ................................................................................................................................................. 45
DiagnosticterritorialstratégiquedeLaRéunionProfiléconomique‐ 3
Introduction
LeplandeceprofiléconomiquedeLaRéunionrépondàlalogiquesuivante.
Ilestd’abordrappelélarapideavancéedel’économiedel’îledansl’èremoderne.
Départementfrançaisd’outremeretrégionultrapériphériqueeuropéenne,l’îledeLa
Réunionabénéficiédepolitiquesetdeprogrammespublicsquiontaccéléréson
développementéconomique.Lastructuredesonéconomies’estrapprochéedecelledes
régionseuropéennescontinentales.
Ladynamiquededéveloppements’estappuyéesurlesfondamentauxdel’économie
insulaire.Lessecteursfondamentauxettraditionnelstelsquel’agriculture,lapêche,oule
BTP,fontapparaîtrecependantencoreaujourd’huiunbesoindeconsolidationetde
structurationpoursatisfairelesbesoinslocaux,réduireladépendanceauximportations,
répondreàdesenjeuxsociauxetterritoriauxaigus,etfourniruncadrerobusteàl’essordes
secteursàhautevaleurajoutée.
Cessecteursd’avenirontfaitpreuved’unefortedynamiqueetrestentdesfacteursde
croissance.L’agronutrition,lesénergiesrenouvelables,letourisme,lestechnologiesde
l’informationetdelacommunicationsontautantdesecteursoufilièresquioffrentde
remarquablesperspectives:ilssontcréateursderichesseetd’emplois,facteursdemontée
encompétitivitédel’ensembledel’économie,derayonnementrégionaletd’exportation
d’innovationetdesavoirfaire.
Pourautant,malgrélevolontarismeetl’ambitiondel’île,safortemobilisationpourun
développementdurable,sonéconomieestfragileetfortementsensiblesauxfacteurs
externes.Ainsi,leshandicapsstructurelsquesontl’insularitéetl’éloignement,l’exiguïtéde
sonterritoireetdesonmarché,lafortedépendanceauximportations,ontdémultipliéles
impactsdelacriseéconomiqueinternationalesurl’économieréunionnaise.
Danscecontexte,l’îleveutreleverlesdéfisaccrusdesacroissanceéconomiqueetaffirme
l’enjeud’unmodèledecompétitivitéaucroisementdestroisdimensions:métropolitaine,
européenneetindiaocéanique.Pouryparvenir,ellefondesondéveloppementàvenirsurla
valorisationdesesspécificités.Celapasseaussiparunestimulationdesfacteursde
croissance:larecherchedéveloppementinnovation,lestechnologiesdel’informationetde
lacommunication,ainsiquelacompétitivitédesentreprises;objectifégalementpoursuivi
parlastratégieUE2020.Enoutre,l’ouvertureaumondeparlamobilitéetlacontinuité
territorialeimpliquentdefairedeLaRéunionunnœudnumériqueetlogistiqueentre
l‘Europeetl’océanIndien.
1. Uneavancéerapidedel’économiedel’îledansl’èremoderne
1.1.D’unlointainterritoireendéveloppementàuneRégionUltrapériphérique(RUP)européenne
Enunecinquantained’années,LaRéunionestpasséedelasituationd’unlointainterritoireen
développement,àlasituationd’uneRégionUltrapériphérique(RUP)européenne.Desannées
60auxannées70,cettemutations’estopéréeparlamiseenplacedepolitiquesnationales
sanitairesetsocialesainsiqueparlastructurationdeservicesadministratifs.Denouveaux
secteurséconomiquesontémergéavecledéveloppementprogressifd’unsecteurd’import
substitution,duBTPetdesservices(assurance,banque,commerce,transport,TIC).L’île
engagealorssaphasedetransitiondémographiquequiverrasapopulationquadrupleràson
achèvement.
Alafindesannées70,sedessineunnouveautournantavecunemutationquivaconcernerà
lafoisleshommes,lesactivitésetleterritoiredansladynamiquedeladécentralisationet
danslecadred’uneintégrationeuropéenneenfinadaptée.Ledéveloppementdes
DiagnosticterritorialstratégiquedeLaRéunionProfiléconomique‐ 4
équipementsetdesinfrastructures,lapoursuitedeladiversificationéconomique(artisanat,
tourisme)s’inscriventdansunedoublelogiquederattrapageetd’ouverturealorsque
continueàsedévelopperunchômagestructurel.Auplancommunautaire,LaRéunionest
intégréedèsletraitédeRomeen1957,maiscetteintégrationfutpartielleetinadaptée
pendantplusdevingtans.Ilafalluattendrelesannées80pourquelesDOMpuislesRUP
bénéficientd’unepolitiqued’ensembleettirentunplusgrandbénéficedeleurintégrationà
l’UE.
En1997,l’article2992dutraitéd’Amsterdam(devenul’article349duTraitésurle
Fonctionnementdel’Unioneuropéenne)reconnaîtjuridiquementlesspécificitésdesRUPet
lanécessitéd’adapterlespolitiquesdel’Unionauxréalitésdel’ultrapériphérie.LesPOSEI
(Programmesd’OptionsSpécifiquesàl’Eloignementetàl’Insularité)de1989,lesdifférents
programmesopérationnelseuropéensparleursmesuresdemodulationsdesaides,ainsique
lesdiverssoutiensàlaproductionlocale(différentielsd’octroidemerparexemple),vont
largementcontribueraurattrapagedeLaRéunion.
L’économieréunionnaiseadoncréaliséunetransitionaccéléréeversuneéconomiede
services.Cettedynamiqueaconduitleterritoireàundéveloppementsocialetéconomique
nettementplusélevéquel’ensembledespaysdelazoneocéanIndien.Souscertainsaspects,
commeparexemplel’efficacitéadministrativeetcelledesservicesdesanté,LaRéunionest
devenuecomparableauxrégionsd’Europecontinentale.Lesconditionsstructurellesde
l’ultrapériphéricité,véritablesfreinsaudéveloppementéconomiqueetsocial,demeurent
néanmoins.Illuifautdoncorganiserunesociétédeservicesenconséquence,ettirerprofit
desesspécificitéscommeelleasulefairejusqu’àprésent,cequiluiapermisd’êtrepionnière
dansdesdomainesessentielsaudéveloppementdurable.
1.2.Uneéconomieencroissanceconstante,orientéeversletertiairemarchand
Latertiarisationàl’œuvrecettedernièredécennie,seretrouveautantdansl’évolutiondela
massesalarialeetdeladémographied’établissements,quedanslepoidséconomiquedu
secteurquireprésenteplusdestroisquartsdelavaleurajoutéerégionale.
Letertiairemarchand:unsecteurdynamiqueetgénérateurd’emplois
Evolutiondunombredesalariésparsecteurd’activités
Auregarddel’évolutiondesvolumesdesalariésparsecteur,lastructuredel’économiefait
1 / 50 100%